تاريخچه نامگذاري روز هواي پاك

اولين بار در سال ۱۳۷۶ بود كه جبهه سبز ايران روز ۲۶ بهمن را به عنوان روز بدون خودرو نامگذاري كرد. تا چند روز قبل از آن غباري تيره رنگ حتي نزديك تر از مه به زمين، سراسر فضاي شهر را پوشانده بود. سنگيني و غلظت هوا تنفس را حتي براي سالم ترين ريه ها دشوار مي كرد. بسيج همگاني براي برگزاري روز «بدون خودرو» شكل گرفت. اما اين كافي نبود تا اينكه محيط زيست استان تهران ۲۹ دي ماه را به عنوان روز هواي پاك نامگذاري كرد. بحران آلودگي هوا كه ساير كلان شهرهاي كشور را در نورديده بود ضرورت يك عزم ملي براي سالم نگه داشتن هوا را گوشزد مي كرد.
بحران آلودگي هوا يكي از مهمترين تبعات انقلاب صنعتي به شمار مي رود و كاهش اين آلودگي يكي از دغدغه هاي اصلي مسوولان و مردم كشورهاي صنعتي محسوب مي شود لذا استفاده از برنامه هاي نمادين جهت جلب افكار عمومي و مسوولان طي دو دهه گذشته به صورت برگزاري مراسم هايي تحت عنوان «روز بدون دود» و «روز بدون خودرو» و يا «روز هواي پاك» در بسياري از كشورهاي جهان اجرا مي شود.
ايران نيز از ۲۹ دي ماه ۱۳۷۷ به صورت جدي ابتدا از پايتخت برنامه روز هواي پاك را با هماهنگي اداره كل محيط زيست استان تهران و شركت كنترل كيفيت هوا با تشكيل ستاد هواي پاك آغاز كرد.
اهداف اوليه اين ستاد آموزش و تنوير افكار عمومي در زمينه آلودگي هوا، گسترش مشاركت هاي مردمي، فعال كردن محور هفتم برنامه جامع كاهش آلودگي هوا در طول سال و برگزاري مراسم روز هواي پاك بود.
اين مراسم در سال هاي ۷۸-۷۷ فقط در تهران برگزار مي شد اما به مرور تمام ۲۸ استان كشور حتي مناطق آزاد تجاري و صنعتي نيز به اين فعاليت پيوستند و با توجه به تفاهم نامه وزراي محيط زيست كشورهاي عضو اكو در سال ۱۳۸۳ اين برنامه در تمام كشورهاي فوق به اجرا در خواهد آمد.
سال ۱۳۷۶ بيست و ششم بهمن ماه 
از چند روز قبل صداوسيما با اعلام اين روز به نام روز بدون خودرو شهروندان را به بيرون نياوردن خودروها از خانه دعوت كرده بود. انصافا آن روز يكي از خلوت ترين روزهاي ترافيكي شهر شده بود. اگر چه هوا كمي صاف تر از روزهاي قبل به نظر مي رسيد اما سراسر سطح خيابان ها از تكه هاي بروشور و كاغذهاي تبليغاتي به مناسبت روز «بدون خودرو» پوشانده شده بود.
صداوسيما با نشان دادن مصاحبه هاي كارشناسي و توصيه هاي جدي شايد بزرگترين نقش را در موفقيت اين برنامه ايفا كرده بود. جرايد و روزنامه ها نيز با چاپ مقالات تخصصي و گزارشهاي توصيفي سنگ تمام گذاشته بودند. البته از فردا روز از نو و روزي از نو شده بود. 

سال ۱۳۷۷بيست و نهم دي ماه 
آن سال وزارت نفت و سازمان حفاظت محيط زيست نيز به كمك شركت كنترل كيفيت هوا آمدند. شركت كنترل كيفيت هوا از روزها قبل با اعلام ميزان آلايندگي هوا بحران را جدي تر از سال هاي گذشته ارزيابي كرده بود. كار مي بايست ريشه اي تر صورت مي گرفت . پخش پوسترهاي رنگي و ترتيب دادن مصاحبه هاي تلويزيوني و يا راديويي به تنهايي كافي نبود. تازه نظافت شهر پس از پخش اين همه پوستر كار پرهزينه اي است. اولين نمايشگاه كاريكاتور و پوستر همراه با كلاس هاي آموزشي و نمايش فيلم برگزار شد. اين بار برگزاري مراسم روز هواي پاك از سامان يافتگي بيشتري برخوردار شده بود. البته با نگاهي مقايسه اي به تاثير روز هواي پاك در سال ۷۶ نسبت به سال هاي قبل، چشم انداز روشن تري از كنترل بحران آلودگي هوا ترسيم شده بود.
سال ۱۳۷۸ بيست و نهم دي ماه 
همچون سال هاي گذشته، سيماي جمهوري اسلامي كارهاي روتين خود، مربوط به روز هواي پاك را انجام مي داد اما در اين سال راديو نيز با ارايه يك برنامه ۳ ساعته به صورت كاملا كارشناسي، مسايل مربوط به آلودگي هوا را مورد بررسي قرار داد. البته خلق شخصيت هاي دوست داشتني مانند آلوده و پاكيزه در تلويزيون، نه تنها كودكان بلكه بزرگسالان را نيز نسبت به اهميت اين روز آگاه تر كرده بود.
البته آموزش و پرورش نيز بيكار نماند و با برگزاري مسابقات روز هواي پاك و اهداي جوايز در مناطق ۵ و ۳، به حضور بي رنگ خود نقش فعال تري بخشيد.
نهادها و وزارتخانه هاي مختلف به مرور پا به عرصه فعاليت براي سالم تر نگاهداشتن هوا مي گذاشتند اما آيا هنوز كافي بود؟

سال ۱۳۷۹ بيست و نهم دي ماه 
در اين سال علاوه بر تهران، ۶ شهر آلوده ديگر در ليست اول برنامه هاي ستاد هواي پاك قرار گرفتند. اگر آن روزها سري به تقاطع خيابان هاي فاطمي و وليعصر مي زديد به جاي آگهي هاي تبليغاتي بر روي بيلبوردهاي حاشيه خيابان، به شعارهاي زيباي زيست محيطي متناسب با روز هواي پاك بر مي خورديد. شعارهايي از قبيل «هواي تازه حق ماست» و يا نقاشي دختري كه با ماسك بر صورت، معصومانه چشم بر چشم رانندگاني با خودروهاي بنزين سوز دوخته است. ديگر مناطق آموزش و پرورش نيز يكي يكي پا به عرصه فعاليت گذاشتند . صبح اول وقت، زنگ هواي پاك در تمامي مدارس تهران نواخته شد و برنامه هاي ويژه اي با سخنراني كارشناسان محيط زيست در اين مدارس ترتيب داده شد. گويي فراموش شده كه كودكان كمترين نقش را در آلودگي هوا بر عهده دارند. البته آمارها هنوز اميدواركننده نيست. هواي پاك فقط يك روز است بايد طرح جامع تري انديشيده مي شد و علت از ريشه مورد ارزيابي قرار مي گرفت.
سال ۱۳۸۰ بيست و نهم دي ماه 
معاينه فني خودرو از سال ۱۳۸۰ با لحاظ كردن محورهاي برنامه جامع كاهش آلودگي هواي تهران انتخاب شده و فعاليت هاي آموزشي و ترويجي هواي پاك نيز حول اين محور به اجرا درآمدند.
همچنين برنامه ويژه اي جهت معاينه فني خودرو ترتيب و تسهيلات خاصي به رانندگان ارايه شد. در ابتداي اين روز زنگ هواي پاك نواخته شد و دانش آموزان سراسر كشور به اجراي برنامه هاي تبليغاتي پرداختند. در ۱۰ استان كشور نيز مسابقه دوچرخه سواري برگزار شد كه به برندگان جايزه ويژه اي با تجليل از هواي پاك پرداخته شد. صداوسيما نيز فعاليت خود را با همكاري ساير ارگان هاي مربوط به محيط زيست بيشتر كرده و برنامه هايي را جهت ارتقاي سطح آگاهي هاي عمومي به نمايش گذاشت.
كارگاه هاي آموزش، گستره فعاليت خود را وسيع تر كرده و جمعيت شهرداران جوان را نيز شامل شد. ۱۵ هزار نسخه از نشريه دانستي هاي هواي پاك چاپ و تكثير و ميان شهروندان توزيع شد. حتي بخش هايي از موضوع خطبه هاي نماز جمعه به موضوعات زيست محيطي و هواي پاك اختصاص يافت. البته آن هنگام ريشه اصلي آلودگي هواي شهر كه همان دود خودروها بود، رفع نشده بود.
سال ۱۳۸۱بيست و نهم دي ماه 
گام هاي بلندتري در اين سال برداشته شد. اولين ايستگاه توزيع گاز طبيعي فشرده با حضور مسوولان كشوري و لشكري افتتاح شد. موضوع گازسوز كردن وسايل نقليه(CNG) يكي از محورهاي برنامه ستاد هواي پاك است چون بخش عمده اي از آلودگي هوا ناشي از دود اگزوز خودروهاي بنزين سوز است. همچنين ۱۰۰ دستگاه اتوبوس گاز سوز نيز در اين سال به ناوگان حمل ونقل عمومي افزوده شد. 
اتوبوس هاي فرسوده كه قسمت عمده اي از مسافران شهري را جابجا مي كنند هنوز از سطح شهر تهران جمع آوري نشده است. 
البته باتوجه به تاكيد كميته اجرايي كاهش آلودگي هوا از پتانسيل دفتر مشاركت هاي مردمي در برنامه هاي تنوير افكار عمومي در ارايه برنامه هاي آموزشي استفاده شد كه در اين دفاتر كارشناسان محيط زيست نيز حضور پيدا كرده بودند. 
شهرداري در اين سال در راستاي اجراي برنامه هاي آموزنده، در خصوص هواي پاك به ميدان آمده و به تكثير پوستر، برگزاري كارگاه هاي آموزشي و مسابقات ورزشي با شعار روز هواي پاك پرداخت. حالا ديگر تمام نقاط شهر مملو از تابلوهاي نمايشگر با موضوع آلودگي هوا است. رسانه هاي گروهي نيز به عنوان يك رسانه تاثيرگذار كار، بار اصلي فرهنگ سازي را بر دوش كشيدند. 
سال ۱۳۸۲ بيست و نهم دي ماه 
محور فعاليت هاي امسال، حمل ونقل عمومي سبز است كه به ستاد هواي پاك استاني ابلاغ شده است. تور ملي، دوچرخه سواري هواي پاك از مهمترين فعاليت هاي روز هواي پاك امسال است. در اين تور ملي، دوچرخه سواران ۲۸ استان كشور با هدف آگاهي افكار عمومي و آموزش مباحث آلودگي هوا در يك برنامه زمانبندي شده به سمت تهران حركت كرده تا روز ۲۹ دي ماه (امروز) در پايتخت باشند. باتوجه به حادثه تاسف بار زلزله بم، اين تور مصمم است در طول مسير كشوري هدايا و كمك هاي مردمي را جهت زلزله زدگان جمع آوري  كند. در حقيقت اين تور ورزشي و زيست محيطي رنگ و بوي يك حركت انسان دوستانه را خواهد داشت. 
براي اين تور حدوديكسال هماهنگي بين بخشي با سازمان تربيت بدني ، فدراسيون دوچرخه سواري، جمعيت هلال احمر استانداري ها، ادارات كل محيط زيست استان ها، صدا و سيما وتشكل هاي زيست محيطي ، بانك كشاورزي و وزارت نفت صورت گرفته است. 
درحقيقت اين پروژه بزرگترين پروژه ورزش زيست محيطي كشور بعد از انقلاب است. 
همچنين جشنواره بزرگ ورزش و هواي پاك از ۲۶ دي ماه تا امروز در پارك چيتگر با عناوين متعدد از مجله مراسم ويژه اهداء جايزه به خبرنگاران فعال محيط زيست، اهداء جايزه به زنان فعال در حوزه محيط زيست و اهدا ء جايزه به بسيجيان فعال در حوزه محيط زيست برگزار شده است، در روز ۲۹ دي ماه همزمان در مراكز ۲۸ استان كشور مسابقه بزرگ نقاشي، عكس و مقاله نويسي با همكاري سازمان دانش آموزي و دفتر آموزشي سازمان برگزار مي شود. 
همچنين قرار است حداقل ۵ ايستگاه توزيع گاز طبيعي فشرده(CNG) در سراسر كشور افتتاح شود. و كاشت ۲۹۰۰ نهال در حاشيه جنوب البرز از جمله برنامه هاي ستاد هواي پاك است، كه با زنگ هواي پاك در مدارس راهنمايي و ابتدايي كشور آغاز خواهد شد.